Satış ve Danışma Hattı: (+90) 382 242 2131 AlmancaİngilizceTürkçe

BİR HALI ONARIRSIN ONA ÇOCUĞUN GİBİ BAĞLANIRSIN.


Bu ayın röportaj konuğu halı bakım ve onarımında usta bir isim, Fahri Solak; "İyi bir halı onarımı, dokumanın tarihsel niteliğine ve yapısal oluşumuna zarar vermeden aslına uygun şekilde yapılmalıdır" diyor! 



 









Kısaca sizi ve firmanızı tanıyabilir miyiz? Bu işe nasıl başladınız? Bünyenizde kaç kişi çalışıyor? Halı ustalarınızdan bahseder misiniz?



 



Fahri Solak, 1972, Sultanhanı/Aksaray doğumluyum. Sultansaray Halı’da yaklaşık 20 yıldır görev yapmaktayım. Halı ve düz dokuma  onarımı konusunda gösterdiği girişimci ve gelişimci politika ile hızlı bir büyüme gösteren ve bunun sonucunda Türkiye'nin belli başlı firmaları arasında yerini alan Sultansaray Halı, ilk faaliyetine 1983 yılında, Aksaray’ın tarihi Sultanhanı  kasabasında başlamıştır. Sultanhanı’nda kurulan ilk atölyelerden biri olan Sultansaray Halı bünyesinde yaklaşık 70 kişi çalışmaktadır. Şirketimizde halı ve düz dokuma onarımının yanı sıra halı, kilim alım satımı, boyama, yıkama ve dokuma işlemleri yapılmaktadır. 24 yıllık tecrübemiz ve sahip olduğumuz prestijli müşteri portföyü ile şirketimiz uluslararası platformlarla bütünleşmeyi büyük oranda başarmıştır. Tamamen müşteri odaklı bir sistem üzerine kurulmuş olan Sultansaray Halı, kaliteli hizmet anlayışı ile müşterilerinin istek ve beklentilerinin karşılanmasına azami ölçüde dikkat etmektedir. Sultanhanı’nda Sultansaray Halı dışında, halı ve kilim onarımı yapan yaklaşık 100 kadar küçük ve büyük çaplı halı atölyesi bulunmaktadır. Bugün yurtdışında da halı onarımı yapılmaktadır. Ancak Sultanhanı’ nın konumu nedeniyle İpek yolu üzerinde olması farklı kalite ve özelliklere sahip çeşitli yörelere ait el halılarının burada orijinaline uygun şekilde onarımına imkân yaratmaktadır. Bu anlamda Sultanhanı’nda  bir  16. yy. Uşak halısının ya da bir İran halısının onarımını görmek mümkündür.



  











Bugüne kadar kaç halı ve kilim tamiri yaptınız? 



  Bu konuda net bir sayı vermem mümkün değil. Şirketimiz bünyesinde yılda yaklaşık 200 parça halı ve kilim onarımı yapılmaktadır. Bu yaklaşık olasılıkla düşünüldüğünde, başlangıcından bugüne yapılan halı ve düz dokuma onarımlarının sayısı beş binleri bulmaktadır.


   


 



 



Halı ve kilim tamiri arasında bir fark var mı?



 



Bu noktada en temel fark, dokumaların üretim tekniklerinden kaynaklanmaktadır. Üç iplik sisteminden meydana gelen ve havlı bir yüzeye sahip olan halıda, kilimden farklı olarak çözgü ipliklerine düğüm atılmaktadır. Teknikteki bu farklılık onarımı değil ama bazı durumlarda onarımın süresini etkileyen bir durum yaratabilmektedir. Onarıma hazırlık safhasında gerçekleştirilen tel kaynağı ve geçgi kaynağı gibi temel işlemler, dokumanın cinsi ve tekniği ne olursa olsun değişmemektedir. Onarımın kaliteli ve aslına uygun şekilde yapılması için, onarımı yapan kişinin yapması gereken dokumayı incelemek ve orijinale uygun şekilde dokumayı onarıma hazırlamak olmalıdır. Sonuç olarak, burada uygulamayı yapan bir usta ise, onarılan ürünün halı ya da kilim oluşu onarımı etkilemeyecektir.



 



Bugüne kadar yaptığınız önemli restorasyon çalışmalarınız neler? Yurtiçi ve yurtdışına yönelik gerçekleştirdiğiniz önemli ve büyük tamiratlar oldu mu? Hangi ünlü mekan ve yerlerin halılarını restore ettiniz?



 



Sultansaray Halı bünyesinde gerek yurtiçi gerekse yurtdışına yönelik önemli çalışmalar gerçekleştirilmektedir. Başta ABD, İngiltere ve Almanya olmak üzere çok sayıda ülkeden gelen eski halıların onarımı yapılmaktadır. Yurtiçinde gerçekleştirilen son çalışmamız Milli Saraylar Daire Başkanlığı bünyesinde bulunan tarihi mekânlarda yer alan el halılarının onarılmasına yönelik olmuştur. 2 yıl süren proje kapsamında 100 tarihi halının onarımı yapılmıştır. Onarımda, şirketimiz bünyesinde çalışan 50 usta çift vardiya olarak görev almıştır.  Proje kapsamında onarılan tarihi halılar, Dolmabahçe Sarayı 150. Yıl kutlamaları kapsamında 25 Aralık 2006 tarihinde Dolmabahçe Sarayı,  Muayede Salonu’ nda “Osmanlı Saray Halıları, Düğümün Son Halkası”  başlıklı sergide teşhir edilmiştir. Tarihi halıların onarımına yönelik yürütülen bu proje ile saray bünyesindeki halılara gerçek anlamda ilk defa onarım işlemi uygulanmıştır. Bu anlamda  bu görevi üstlenerek milli bir görevi de yerine getirdiğimizi düşünmekteyiz. Bizler bu memleketi sevmenin en önemli unsurunun, bu memlekete hizmet etmekten geçtiğine inanıyoruz. Söz konusu proje dışında şirketimiz tarafından yaklaşık 10 yıldır İngiltere kraliyet sarayına ait farklı boyutlarda Türk, Kafkas, İran , Savonerie  halıları ve tapestry  onarımları gerçekleştirilmektedir. Bunun yanı sıra Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğü işbirliğinde yaklaşık 7 yıldır Milli Eğitim Bakanlığı  Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü’nün düzenlediği protokoller kapsamında ilimizde Sayın Valimizin destekleriyle Milli Eğitim Müdürlüğümüzün organizesinde halı dokuma ve halı kilim onarım kursları yürütülmektedir. Kurs kapsamında şirketimiz bünyesindeki sertifikalı ustalar tarafından kursiyerlere mesleki  teknik eğitim verilmektedir. Bu şekilde unutulmaya yüz tutmuş bu özgün el sanatımızın yeni nesillere aktarılması sağlanmaktadır. Bir anlamda üretim içinde eğitim, eğitim içinde üretim döngüsü gerçekleştirilmektedir. Ayrıca yurt dışında çok önemli koleksiyonlara sahip pek çok koleksiyonerin halıları da yine şirketimiz bünyesinde onarılmıştır. Son olarak şirketimiz, uluslar arası bilim adamları, uzmanlar ve koleksiyonerlerin katılımıyla Nisan 2007 yılında İstanbul’da gerçekleştirilen 11.Uluslar arası Doğu Halı Konferansı (ICOC) kapsamında yer alan Antika halı fuarına katıldı.



 



Eski halılar ile yeni dokunan el halıları arasında ciddi bir kalite farkı var mı?



 



Eski halılar ile yeni dokunan el halıları arasında teknik anlamda bir fark yoktur. Ancak kalitede ortaya çıkan en temel fark, kullanılan iplik, kök boya ve desen özelliğinde kendini göstermektedir.  Bunların yanı sıra düğüm sıklılığı, tasarım özelliği ve halıya uygulamadaki beceri de kaliteyi etkileyen unsurlar arasında sayılmaktadır.



 



Bugün böyle bir onarımın maliyeti nedir?



 



 










  

  Hasarlı bir dokumayı, kaliteli bir onarım ile eski fonksiyonelliğine getirebilmek için üzerinde uzun süre çalışmak gerekmektedir. Süre uzadıkça maliyet artmakta ve onarımın bedeli yükselmektedir. Bu nedenle her onarım için ayrı bir maliyet gerekmektedir. Maliyeti, dokumanın durumu, yöresi, yaşı gibi birtakım unsurlar etkilemektedir. Bilinmelidir ki bir halıyı onarmak dokumaktan daha zordur.




 



 



Antika halı ve kilim onarımında dikkat edilmesi gerekenler nelerdir? Antika halı veya kilim onarımı yaptıracak kişinin, onaracak kişiyi seçerken nelere dikkat etmesi gerekir?



 



Halı ve düz dokuma onarımında öncelikle profesyonel bir ekibe ve sistemli bir çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Onarımda dikkat edilmesi gereken en önemli nokta kaliteli malzeme kullanımıdır. Yanlış yapılan bir onarım, halının bütünlüğünü ve kalitesini bozduğu gibi halının değerini düşürebilmektedir. Onarım yapan bir kişinin sorumluluk sahibi, görev bilinci yüksek, uyumlu, eş zamanlı çalışabilir, verilen süreyi doğru ve verimli kullanabilir, çözüme katkıda bulunabilir, yetenekli, sağlıklı, deneyimli ve konusuna hakim olması aranan temel özellikler arasında yer almaktadır.



 



İyi bir halı onarımı nasıl olmalıdır? Onarım şekilleri nelerdir? Fazla ve karışık desen ve renkler onarımı zorlaştırır mı?



 



İyi bir halı onarımı, dokumanın tarihsel niteliğine ve yapısal oluşumuna zarar vermeden aslına uygun şekilde yapılmalıdır. Halılardaki hasarlı bölgeler uygun malzeme, renk ve dokuma tekniği ile onarılmaktadır. Onarımda farkı yaratan işçilik, kullanılan hammadde ve kök boya değeridir. Hasarlı bölgenin onarımında dokumaya uygun renkte boyanmış yeni iplikler ya da kullanılamayacak durumda olan söküntü adı verilen eski dokumaların kök boyalı iplikleri kullanılmaktadır. Onarım için gerekli hammadde temin edildikten sonra hasarlı bölgeye hasır işlemi yapılarak, eksik havlar yeniden atılmaktadır. Hasarlı bölgelerin tümü onarıldıktan ve hav atımı tamamlandıktan sonra halıya tesviye işlemi uygulanmaktadır. Onarımda son işlem olan tesviye ile yeni atılan havlar, özel makas ve/ veya makinelerle kesilerek dokumadaki mevcut hav yüksekliğine getirilmektedir. Son olarak tesviye yapılan bölge su ile ıslatılıp, hav yatım yönünde ütü ile düzeltilmektedir. Elbette yoğun, iç içe geçmiş çok renkli desenler onarımı zorlaştırır ancak imkânsız kılmaz.



 



Hangi yönleriyle iyi bir restorasyon kendini belli eder? Çıplak gözle restorasyon anlaşılır mı? Restorasyonda nelere dikkat edilmeli? Restorasyonun incelikleri nelerdir?



 



İyi bir usta tarafından gerçekleştirilen onarımın çıplak gözle anlaşılması oldukça zordur. Bir onarım işlemi gerçekleştirilmeden önce onarımın maddi harcamaya değer olup olmadığına karar vermek için hasarlı halının piyasa değeri, onarım maliyeti ve onarım sonrası piyasa değeri gibi unsurların bilinmesi gerekmektedir. El dokuması halı ve düz dokumaların onarım hazırlığında yapılması gereken en temel ve öncelikli işlem dokumanın teknik açıdan incelenerek yapısının tam ve doğru olarak tanımlanmasıdır. Onarımda dikkat edilmesi gereken bir diğer unsur, halı ve düz dokumanın orijinal malzemesinin temel alınmasıdır. Unutulmamalıdır ki, onarımı ve onarımı yapacak olan kişiyi yönlendiren orijinal dokumanın kendisidir. Bu açıdan halı ve düz dokuma onarımında genelleme yapmak oldukça zordur.



 



Halı onarımı ne kadar sürede tamamlanır? Süreyi belirleyen faktörler nelerdir?



 



Halı onarımında süre halıdaki hasar oranına ve onarımda söküntü iplik kullanımına göre değişmektedir. Eski parça halılardan temin edilen söküntü ipliklerin dokumadan sökülmesi ek bir süre gerektirmektedir. Halının boyutu, halıda kullanılan ipliğin cinsi, düğüm sıklığı, düğüm tekniği ve onarımı gerçekleştirecek olan kişinin ustalığı onarımın süresini belirleyen diğer önemli faktörlerdir.



 



Bir halıyı tek bir kişinin tek bir kişinin restore etmesi önemli midir? Aynı halıyı birden fazla kişinin restore etmesi halının bütününde fark yaratır mı?



 



Eğer konusunda uzman bir ekiple söz konusu onarımı gerçekleştiriyorsanız bir ya da birden çok kişinin aynı halı üzerinde çalışması bütünü etkileyen bir sonuç ortaya çıkarmayacaktır.



 



İpek halı ve yün halı restorasyonu farklı mıdır, nasıl yapılır? Hangisi daha zordur?



 



 











  Onarımı yapılan halının hammaddesinin yün ya da ipek olması teknik anlamda bir fark yaratmaz. Ancak bu durum onarım süresini ve maliyetini artırır. İpek bir halıda, santimetrekareye düşen düğüm sayısı daha fazla olduğundan yün bir halının onarımına göre daha zorlu ve emek isteyen bir onarım sürecini gerektirir.


 


 



 



Kaç yılda bir restorasyon yapılır yada yapılmalıdır? Yapılan onarım kaç yıl dayanır?



 



Dokumada hasarın oluşumu, dokumanın üretiminde kullanılan ipliğin yapısına, kullanılan kök boyanın özelliğine ve üretim tekniğine, dokumanın kullanım biçimine ve içinde bulunduğu çevre koşullarına göre değişmektedir. Bu anlamda onarımın yapılması için kesin bir tarih belirlemek doğru değildir. Yapılan onarımın dayanıklılığı uygun koşullar altında belli aralıklarla yapılan bakımın bilinçli ve doğru bir şekilde uygulanmasıyla doğru orantılıdır.



 



Restore edilmiş bir halının kullanımında dikkat edilmesi gerekenler nedir?



 



Onarılan bir halının kullanımında dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, halının boyutuna, durumuna ve değerine uygun çevresel koşulların yaratılmasıdır. Dokumalara belli aralıklarla uygulanan önleyici bakımın, hasarın oluşum sürecini yavaşlatmaya oldukça büyük bir etkisi vardır.



 



Halıda doğru temizlik ve bakım nasıl olmalıdır?



 



Büyük riskler taşıyan temizlik işlemi, onarımın önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Temizlik işlemine karar verildiğinde işlemin geriye dönüşü çok zor hatta, imkansızdır. Onarımda doğru sonuç alınması için onarımı yapılan halının temiz olması gerekir. Temizleme işlemi dokumanın özelliğine ve hasar oranına göre kuru ya da ıslak şekillerde yapılabilmektedir. Temizlikte amaç, yünlere canlılık, renklere belirginlik, parlaklık vererek dokumanın gerçek görüntüsünü ve hasarı ortaya çıkarmaktır. Bir onarımda yapılacak en temel hata genelleme yapmaktır. Bu nedenle onarıma yönelik yapmış olduğunuz iş ne olursa olsun, hasar bir bütün olarak görülmeli ve onarımdaki işlem basamaklarının her biri  mevcut hasar göz önünde tutularak karar verilmelidir.



 



Son olarak sizin eklemek istedikleriniz var mı?



 










Günümüzde dokuma teknolojisi alanında yaşanan hızlı gelişmeler, geleneksel tekniklerle üretilen el halılarının yerine, seri üretim olanağı sağlayan makine halılarının kullanılmasına neden olmaktadır. Bu durum toplumsal kültürümüzü etkileyen köklü değişimlerin yaşanmasına, el halılarının üretim sayısının düşmesine ve özgün örneklerin yok olmasına yol açmaktadır. Oysa unutulmamalıdır ki, el emeği yoğun olarak üretilen dokumaları değerli ve farklı kılan tek ve köklü bir tarihe sahip olmasıdır. Bu anlamda kültür tarihi açısından büyük öneme sahip olan geçmişte yaygın biçimde, geniş kitlelerin günlük gereksinmesine yanıt veren, estetiğin yaratıcı hayal gücüyle birleşerek hünerli ellerde özgün ürünlere dönüştüğü geleneksel dokumaların aslına uygun şekilde yaşatılması adına daha bilinçli hareket edilmesi gerektiğini düşünmekteyim. Son olarak bu konuda Sultansaray Halı olarak üzerimize düşeni yapmaya devam edeceğimizi belirtir, konuya göstermiş olduğunuz duyarlılıktan ötürü size sonsuz teşekkürlerimi sunarım.




Diğer haberler